سينماي ديني و آفت ظاهر‌گرايي

فرستادن به ایمیل چاپ

سينماي ديني در مسير پويايي‏

اگر چه عده‌اي اساساً وجود سينمايي ديني را قبول ندارند و آن را بر نمي‌تابند، اما حقيقت ‏امر گوا ه آن است كه سينماي ديني نه تنها وجود دارد بلكه به تدريج مسير رشد و پويايي ‏خود را پيدا مي‌كند و در هياهوي بسيار امروز عرصه هنر در كشور اندك اندك جايگاه مطلوب خود را به دست مي‌آورد.‏

ـ سينماي دين‌گرا و سينماگر متدين

در اين خصوص ما معمولاً با دو مقوله سينماي دين‌گرا و سينماگر متديّن روبه‌رو هستيم. ‏عده‌اي بحث سينماي ديني را از سينماگر متّدين و دين باور كاملاً جدا مي‌دانند و برخي نيز ‏آنها را لازم و ملزوم هم عنوان مي‌كنند. گذشته از اين نوع مباحث، نكته نخست آن است كه ‏بدانيم در بدو امر سينماي ديني به چه معنا است؟!‏

ـ تعريف سينماي ديني‏

يك تعريف آن است كه بگوييم سينمايي كه مي‌تواند تماشاگر را با خود به دنيايي ديني و ‏معنوي هدايت كند و به زبان گوياتر سينمايي كه بتواند نوعي شناخت و باور شهودي به ‏تماشاگر خود منتقل كند و البته اين شناخت و باور مبتني بر آموزه‌ها و تعاليم ديني باشد، ‏سينمايي ديني است، در يك معناي نزديكتر، فيلم‌ساز ديني كه خود به شناخت يك عالم ‏روحاني و ديني نايل شده است مي‌كوشد با ابزار رسانه‌اي خود (فيلم ديني) تماشاگر را هم ‏با آن عالم ديني آشنا كند و او را به سوي آن سوق دهد.‏

ـ بازگشت به دين، جوهره اصلي‏

البته ناگفته نماند كه از يك جهت نمي‌توان تعريف قاطع و يك‌دستي راجع به اين نوع سينما ‏ارائه كرد، چه آن كه حقيقت سينماي ديني از چنان ظرافت و پيچيدگي‌هايي برخوردار است ‏كه هر كس از آن يك گونه تعريف عرضه مي‌كند ولي در هر صورت جوهره اصلي سينماي ‏ديني بازگشت به دين در ميان انسان‌ها است. از اين رو مي‌توان چنين نتيجه گرفت كه ‏سينماي ديني چندان تعريف فرم‌گرايانه‌اي ندارد و تنها در تأثيرگذاري بر مخاطب است كه ‏ارزيابي مي‌شود و راجع به آن بحث و نظر مي‌شود.‏

ـ مراقب سود‌جوها باشيم!‏

با اين اوصاف بايد گفت كساني كه مي‌كوشند با سوء استفاده از عنوان سينماي ديني آن را ‏در ظواهر صرف نشان دهند نه تنها سينماگر ديني محسوب نمي‌شوند بلكه سود جوياني ‏هستند كه ضرر و خطر آنها به مراتب از ضرر و خطر سينماگران غيرديني بيشتر است.‏

ـ مؤلفه‌هاي سينماي ديني

در يك تعريف كوتاه مي‌توانيم بگوييم بر خلاف نظر گروهي كه به صرف پرداخت ‏موضوعات ديني در يك اثر هنري، به آن سينماي ديني يا معناگرا مي‌گويند، سينماي ديني ‏سينمايي است كه اولاً بشر را از غفلت برهاند و او را به خود و به هستي عالم متوجه سازد ‏و ثانياً هر چند براي يك لحظه كوتاه، تلنگري بر دل و ذهن مخاطب بزند و او را متوجه ‏واقعيت‌ها كند.‏

ـ سينماي ديني و دو خطر جدّي‏

به طور مختصر، سينماي ديني سينمايي رهايي‌بخش است كه بشريت را از دام طاغوت‌ها، ‏شياطين، نفس و هر بدي و شري مي‌رهاند و به او معنا و مفهوم درست زندگي كردن را ياد ‏مي‌دهد.‏

بنابرآن چه گفته شد، مهم‌ترين خطري كه به شدت سينماي ديني را تهديد مي‌كند، خطر ‏ظاهر‌گرايي و عوام‌زدگي است، خطري كه سينماگران متعهد ايران زمين امروز بايد مراقب آن ‏باشند.‏

ـ خطر سينماي تظاهر و ريا‏

اساساً در سينمايي كه آفاتي چون ظاهر‌گرايي ديني و نيز عوام‌گرايي افراطي به چشم ‏مي‌خورد، ما شاهد سينماي ريا، تزوير و نفاق مي‌باشيم؛ سينمايي كه نه بطن حقيقت، بلكه ‏چهره كرية دروغ و دورويي را بر پهنه سينما هويدا مي‌سازد.‏

ـ سينماي ظاهر‌گرا از سينماي لائيك بدتر است

بي‌ترديد سينماي ريا و تزوير، سينماي تظاهر و سينمايي كه ظاهري ديني اما باطني عوام ‏فريب و دنياگرا دارد، از يك سينماي لائيك و خنثي به مراتب بدتر و خطر‌ناك است و به ‏طور كلي هنري كه آميخته به رنگ نفاق و ريا باشد از هنر كفر بدتر است، چرا كه در اين ‏نوع هنر از صداقت خبري نيست. حال آن كه مراد ما از هنر اسلامي، هنري است كه در ‏فضاي صميميت و صداقت، پيام متعالي دين را به مخاطبان مي‌رساند و از اين رهگذر ‏حاوي عدالت، صلح، آزادي و حقيقت‌گرايي است.‏

ـ سينماي دين فروش‏

از ديگر سو بايد گفت سينمايي كه در اعماق آن ويروس ظاهر‌گرايي و قشري‌گري نفوذ كند ‏به سينماي دين فروشي مبدّل مي‌شود كه دكاني براي خريد و فروش ارزش‌ها و به عبارت ‏بهتر بازار مكاره‌اي جهت سودجوياني مي‌شود كه اولاً هيچ اعتقادي به مباني سينماي ديني ‏و آرمان‌گرا ندارند و ثانياً از رهگذر عناوين و شعار‌هايي مثل سينماي اسلامي و سينماي ‏معناگرا به دنبال پركردن جيب خود هستند.‏

ـ خطر را جدي بگيريم!

در اين مقال نگارنده به دنبال معرفي مصاديق و عناوين چنين فيلم‌هايي نيست، بلكه ‏هدف اصلي همانا اين بوده كه اين خطر به مسؤولان و متولّيان سينماي كشور در وهلة اول و ‏به سينماگران متعهد كه تعدادشان هم كم نيست در درجه دوم گوشزد شود.‏

ـ آيندة سينما درخشان است به شرطي كه...‏

در نهايت آنكه به قول مهندس محمدرضا جعفري جلوه، معاون سينمايي وزارت فرهنگ و ‏ارشاد اسلامي، آينده سينماي ايران اسلامي درخشان است، منتهاي مراتب بايد به آفاتي چون ‏ظاهرگرايي و... بيش از پيش توجه كرد تا اين سلامت و موفقيت همچنان تداوم داشته ‏باشد.‏

 


صفحه ی کنونی: رسانه نقد رسانه سينماي ديني و آفت ظاهر‌گرايي