سرمایه رمضان و همت بلند در عید فطر

فرستادن به ایمیل چاپ

عيدفطر، عيد جوايز شناخته مي‌شود، چنان‌که در دعاي امام باقر عليه السلام در هنگام رفتن براي اقامه نماز عيد فطر آمده است:

«فإن اليک يا سيدي تهيئني و تعبئتي و اعدادي و استعدادي رجاء و فدک و جوائزک و نوافلک ؛ من آماده و مهيا و مجهز شده‌ام به اميد بخشش دريافت هدايا و جوايز و فضل و کرم‌ تو». از اين رو مناسب است که در اين گفتار، با بررسي برخي دعا‌ها و زيارت‌ها و روايات، بيشتر با آن هدايا و جوايزي که نصيب مؤمنان مي‌شود آشنا بشويم. در آغاز به فرازي از دعاي قنوت نماز عيد فطر توجه مي‌کنيم:

«اللهم اني اسئلک خير ما سئلک عبادک الصالحون و اعوذ بک مما استعاذ منه عبادک المخلصون؛ خدايا من بهترين چيزي که بندگان صالح تو از تو خواسته‌اند، همان را از تو مي‌خواهم و پناه مي‌برم به تو از آن‌چه بندگان خالص شده تو پناه برده‌اند».

نکاتي که در اين فراز وجود دارد
1.‌ همت بلند در درخواست از خداوند که بهترين خواسته‌ها طلب شود و به کمتر از آن راضي نشود. اين مهم در دعاهاي ديگر هم مورد تأکيد واقع شده است، مانند دعاي سحر و دعاي بعد از نماز‌ها در ماه رمضان. در دعاي روز مباهله که از امام صادق عليه السلام نقل شده است، مي‌خوانيم: «و اسئلک خير الخير رضوانک و الجنة و اعوذ بک من شر الشر سخطک و النار ؛ خدا بهترين خوبي‌ها را از تو مي‌خواهم (يعني) رضايت تو و بهشت؛ و پناه مي‌برم از بدترين بدي‌ها که خشم تو و آتش است».
اکنون اگر اين جملات را به برخي روايات ضميمه کنيم که فرموده است: «رضانا رضا الله؛ رضايت ما اهل بيت رضايت خداست». و يا آن روايت معروف که خداوند به غضب و خشم فاطمه به خشم مي‌آيد و همچنين در دعاي شب عيد فطر مي‌خوانيم: «و تمنّ علي رضاک؛ منت بر من بگذار با رضايت خود (اي خدا)». که دقيقاً مشابه آن در اواخر دعاي ندبه آمده : «و امنن علينا برضاه؛ منت بر ما بگذار با رضايت امام زمان(که رضايت خداست)». و نيز روايت‌ها و عبارات مشابه، اين مطلب به دست مي‌آيد در روزي که چون عيد فطر در واقع انسان بايد رضايت اهل بيت را جست‌وجو کند و رضايت امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف به عنوان امام عصر خود و نيز خشم او پايه مورد ملاحظه و توجه خاص قرار گيرد.
2. فراز ديگري نيز از دعاي ابوحمزه وجود دارد: «اسئلک يا رب من الخير کله ما علمت منه و ما لم اعلم اسئلک اللهم من خير ما سئلک به عباد الصالحون؛ اي پروردگار من، از تو خير را مي‌خواهم، کل آن را، آنچه را از خير که مي‌دانم و آن‌چه که نمي‌دانم (را مي‌خواهم) و خداوندا از تو مي‌خواهم از آن‌چه که بندگان صالح‌تر از تو خواسته‌اند(به من هم عطا کني)».
در اين جا هم مانند قنوت نماز عيد فطر بر هم‌نوا بودن درخواست‌ها با بندگان صالح تأکيد شده است و اين‌که انسان حتي در درخواست خير خود را به خدا بسپارد و خواسته‌هاي خود را تحميل نکند و آن را تمام خواسته‌ها نداند. اگر به اين نکته توجه شود که در مورد زمان رسيدن ظهور و فرج آل‌محمد، بارها که از امامان سؤال مي‌شد، از مردم مي‌خواستند آن را به زمان خود بسپارند. در عين اين‌که مردم را به صبر و دعا و انتظار فرا مي‌خواندند، از اين‌که در رسيدن زمان ظهور و فرج، عجله کنند، آنها را باز مي‌داشتند و اين در واقع تمرين تسليم در برابر قضا و قدر الاهي است که با وجود انجام تکاليف فردي و اجتماعي که در ماه رمضان انجام مي‌شود (روزه، اطعام، شب قدر، زکات فطر و توسل به اهل بيت و...) باز هم در روز عيد، بايد و سپردن خود به خدا و رضاي الاهي را تمرين و تلقين نمود.
زيرا برخي تصور مي‌کنند وقتي مدتي در مجالس اهل بيت، يا مراسم‌هاي مربوط به امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف، يا اماکن مقدس حاضر مي‌شوند و مکرراً دعاها و اعمال خاص را در طول روزها يا هفته‌ها انجام مي‌دهند، بايد حتماً به حاجت خاص خود برسند و مثلاً رؤيت امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف يا رفع مشکلات خاص دنيايي آنها انجام شود، در حالي که مي‌بينيم پس از يک ماه عبادت شبانه روزي وظيفه مؤمن بازهم تنظيم کردن نيت‌ها و اهداف و جهت گيري‌هاي خود با رضايت خداوند و اهل‌بيت است.
3.‌ در مورد عبارت «مما استعاذ منه= پناه بردن» هم، آن‌چه که بندگان خالص شده خدا (که در درجه اول، اهل‌بيت هستند) از آن به خدا پناه برده‌اند، در شاخه‌هاي مختلف قرار مي‌گيرد، گاهي آنها از صفات روحي ناپسند به خدا پناه برده‌اند. مثلا در فرازي از دعاي ابوحمزه مي‌خوانيم: «اللهم اني اعوذبک من الکسل و الفشل و الهم و الجبن و البخل و الغفلة و القسوة... ؛ خدايا به تو پناه مي‌برم از کسالت و مهملي و ترس و بد دلي و بخل و غفلت و قساوت قلب و ...». صفاتي که ذکر شد، هرچند فردي است، اما آثار اجتماعي دارد. به عنوان نمونه، ما درمورد طولاني شدن زمان غيبت در روايات مي‌خوانيم که يکي از خطراتي که افراد را تهديد مي‌کند، قساوت قلب است، و نيز غفلت که انسان را دچار فتنه‌ها مي‌کند و صفات ديگري که ذکر شده همگي بايد مورد توجه واقع شود. و نيز گاهي در دعاهاي اهل بيت معضلات و مفاسد اجتماعي و کلي مورد توجه قرار گرفته و در واقع از خدا خواسته شده که آنها برطرف شود. مثلاً در دعاي ندبه که خود اين دعا مستحب است در صبح عيد فطر هم خوانده شود، جمله‌هاي متعدد آن مربوط به آن را به آرزوي دفع ظلم و کجي و انحراف و نابودي سران متجاوز و کافران و طغيانگران و اهل عناد و الحاد است.[1] طبيعتاً وقتي آرزوي ظهور توأم با آرزوي رفع اين معضلات است، اين نکته را گوشزد مي‌کند که در زمان غيبت بايد از اين انحرافات به خدا پناه برد و در برابر آنها برنامه و اقدام داشت.
در اين‌جا شايد بتوان اين مطلب را افزود که وقتي در زيارت عاشورا برائت از دشمنان اهل بيت به عنوان رزق و روزي معرفي مي‌شود (و رزقني البرائة من اعدائکم) يکي از آن هدايا و جوايزي که انسان مي‌تواند در روز عيد از خدا طلب کند و خود روزي الاهي محسوب مي‌شود، همين دشمن شناسي و دشمن ستيزي است و اين هم بايد از خدا خواسته شود. همان‌طور که روزي حلال، مانع آن مي‌شود که انسان تبديل به فردي شود که در اثر پر شدن شکم از حرام به حرف‌هاي امام خود حتي در کربلا گوش ندهد. از اين رو در دعاي شب عيد فطر مي‌خوانيم: «وتوسّع علي من رزقک الحلال الطيب و من حيث احتسب و من حيث لا احتسب؛ فراوان کن روزيم را از حلال و پاک از آن راه که مي‌دانم و نمي‌دانم». طلب روزي حلال در عيد فطر، در واقع مقدمه نجات خود از قرار گرفتن در صف غافلان و دشمنان امام زمان است.
همچنين در دعاي پس از زيارت آل‌ياسين، اين دردهاي اصلي و اجتماعي مورد توجه قرار مي‌گيرد: «اللهم اعذه من شرکل باغ و طاغ و من شر جميع خلقک و احفظه من بين يديه.... و اخذل خاذليه و اقصم قاصميه و اقصم به جابرة الکفر و اقتل به الکافر و المنافقين و جميع الملحدين حيث کانوا من مشارق الارض و مغاربها؛ خداوندا او (امام زمان) را از شر هر متجاوز و طغيانگر و از شر تمام خلق خود حفظ کن... و مخالفان او را محروم کنار، پشت دشمنان او را به خاک افکن و پشت ستمکارلن و جباران را (به واسطه او) در هم شکن و کفار و منافقين و تمام ملحدان را به دست او نابود کن، هرجا که باشند».
در اين‌جا هم نابودي و حذف گروه معدودي که در دنيا مانع اجراي حق و عدالت و تحقق جامعه آماني مي‌شوند از خدا خواسته شده است. و خود اين آرزو مي‌تواند از مهم‌ترين خواسته‌هاي بندگان صالح و اهل بيت باشد. و از سويي ديگر آفات ذکر شده از بزرگ‌ترين شروري است که بايد از آنها به خدا پناه برد؛ و اقدام در جهت رفع آن مهم‌ترين وظايف است. چنان‌که در برخي روايات نيز آمده است که کلمه حق نزد سلطان جائر از والاترين و با ارزش‌ترين اعمال است.
نکته مهم آن است که در اين دعا بحث‌هاي فردي و اجتماعي با همديگر آميخته است و هيچ‌کدام ناديده گرفته نمي‌شود. مثلاً‌در زيارت آل‌ياسين که آن عبارات مهم در باره مبارزه با ظلم و کفر است، جملات متعددي نيز در مورد حقانيت مرگ و فرشته‌هاي مرگ و صراط و ميزان و... وجود دارد. (و ان الموت حق وان ناکراً و نکيراً حق و اشهد ان النشر حق...) در واقع مي‌توان خشم و غضب الاهي که در برزخ و قيامت تجلي پيدا کند. مربوط به عدم اطاعت الاهي است و همراهي و سکوت يا کوتاهي در برابر ظلم و انحرافات اصلي جوامع از اصلي‌ترين عوامل خشم و غضب الاهي است که در دعاهاي ماه رمضان و عيد فطر، ما از آن به خدا پناه مي‌بريم.
نکته پاياني و نتيجه نهايي اين است که از مجموع مطالب ذکر شده و مطالب ديگري که در اين زمينه در دعاها و روايات وجود دارد، نتيجه به‌دست مي‌آيد که پس از انجام يک اقدام بزرگ عبادي و معنوي، مثل روزه يک ماه رمضان، تن آسايي و غفلت و آسودگي خيال روا نيست. و تازه پس از طي آن مراحل، در رياضت‌هاي شرعي است که مؤمن بايد به دنبال شناختن عوامل رضايت و خشم الاهي در بعد فردي و اجتماعي باشد و روز عيد فطر را آغازگر حرکتي با همت بلند در راستاي اصلاح خود و جامعه قرار دهد.


--------------------------------------------------------------------------------

[1] . اين المعد لقطع دابر الظلمه...، اين المنتظر لاقامة الامت و العوج... اين قاصم شوکة المعتدين، اين هادم ابنية الشرک و النفاق، اين مبيد اهل الفسوق و العصيان و الطغيان اين حاصد فروع الغي و الشقاق... اين مستأصل اهل العناد و التضليل و الالحاد.







 


صفحه ی کنونی: صفحه اصلی